شيبا صنعت

مقدمه

مي توان با چند مرحله تست و آزمون كاركرد به راحتي عيب الكتروموتور سه فاز و يا تكفاز را مشخص كرد. مراحل ذكر شده گام هاي اصلي عيب يابي هستند، ولي براي انجام مراحل پيچيده تر نياز است كه عيب الكتروموتور توسط تعميركار متخصص مشخص شود. در عيب يابي الكتروموتور معمولا دو مرحله اصلي مورد توجه قرار مي گيرد:

1-عيب يابي الكتروموتور سه فاز و تك فاز

2-رفع عيب و تعمير الكتروموتور هاي صنعتي

الكتروموتور هم مانند هر سيستمي از بخش هاي مختلفي تشكيل شده است كه اين اجزاي مختلف با در كنار هم قرار گرفتن هدف مشتركي را دنبال مي كنند، كه همان تبديل انرژي الكتريكي به انرژي مكانيكي دوراني است.

اصولا خرابي هاي الكترو موتور ناشي از وجود6 عامل زير هستند:

  گرماي بيش از حد و درجه حرارت بالا:الكتروموتورها به دليل قرار گيري در دما بالا، بيش از حد گرم مي شوند كه اين افزايش دما مانع عملكرد درست الكتروموتور مي شود.براي جلوگيري از افزايش دما در الكتروموتورها بهتر است از يك سيستم خنك كننده ويك سيستم تهويه استفاده شودكه در صورت ايراد در سيستم خنك كننده سيستم تهويه به عنوان سيستم پشتيبان وارد عمل شود و مانع از گرم شدن بيش از حد الكتروموتور شود.
 وجود آلودگي ها و ذرات گرد و غبار:وجود آلودگي ها از دلايل متداول خرابي هاي الكترموتور مي باشد. آلاينده ها مي تواند با مسدود كردن فن خنك كننده باعث افزايش دماي الكتروموتور شده و عملكرد آن را مختل كنند. همچنين نفوذ ذرات گرد و غبار باعث صدمه ديدن عايق الكترو موتور شده و آن را در معرض خطرات گوناگوني قرار مي دهد.
 اضافه جريان :در شرايط خاص الكتروموتور به دلايل مختلفي جريان بيشتري مي گيرد. اين عوامل اصولا قابل پيش بيني نيستند. اما مي توان با نصب كردن دستگاه هايي در هنگام سيم پيچي مانع از گرفتن اضافه جريان شد. اين دستگاه ها به صورت خودكار در هنگام مواجهه با اضافه جريان اقدام به قطع جريان مي كند.
 وجود رطوبت:رطوبت تاثير زيادي بر عملكرد الكتروموتور دارد. وجود رطوبت باعث خوردگي شفت موتور، ياتاقان ها و روتور هاي آن مي شود.همچنين قرارگيري الكترو موتور در معرض رطوبت باعث آسيب ديدن عايق آن مي شود.اگر به مدت طولاني از الكتروموتور استفاده نمي كنيد حتما آن را گرم نگه داريد در غير اين صورت الكتروموتور شما در معرض خطرات زيادي قرار مي دهد. 
 لرزش:لرزش ها و ارتعاشات مي تواند به دلايل مختلفي اتفاق بيافتد.خوردگي قطعات يا ناهماهنگي موتور از دلايل عمده اي است ك باعث لرزش مي شود.
روانكاري:روغن كاري يكي از مهم ترين عملي است كه هم در سالم نگه داشتن الكتروموتور موثر است و هم باعث ايرادات زيادي مي شود. روغن كاري درست و به موقع مانع از خوردگي ها و ساييدگي ها قطعاتي مثل بلبرينگ مي شود. استفاده نادر ست از روغن با مقدار نامناسب و يا نوع غير استاندارد روغن باعث آسيب ديدن الكتروموتور مي شود. هميشه حين روغنكاري به نوع روغن و تناسب آن با دستگاه، ويسكوزيته روغن، و مدار لازم آن توجه كنيد.
 

در حالت كلي، هنگام عيب يابي الكتروموتور و هر وسيله الكتريكي ديگر با دو نوع عيب روبرو هستيم:

1-عيب در مسير جريان (عيب الكتريكي)

2-عيب در قطعات مكانيكي (عيب مكانيكي)

تشخيص عيب هاي الكتريكي در الكتروموتور

در فرآيند تعمير الكتروموتور بعد از آنكه مطمئن شديم كه تجهيز مورد نظر از لحاظ مكانيكي بدون نقص است، به سراغ قسمت هاي الكتريكي و عيوب هاي احتمالي آن مي رويم. عيب هاي الكتريكي معمولاً در مسير هاي جريان برق به وجود مي آيد. كه اين عيوب به شرح زير مي باشد:

1-عيب سوئيچ گريز از مركز

اغلب خرابي الكتروموتورهاي تك فاز، به خاطر همين موضوع مي باشد و بايد وضعيت كنتاكت ها بررسي و اصلاح گردد، يا سوئيچ تعويض شود. در غير اين صورت، باعث سوختگي الكتروموتور خواهد شد. وضعيت معيوب كنتاكت ها:

 كنتاكت ها گرفتگي دارند.
كنتاكت ها آزادانه حركت نمي كنند.
آرك در كنتاكت ها
كنتاكت ها به هم جوش داده مي شوند.

2-ايراد سيم پيچي
 اگر مشكل از كليد گريز از مركز نباشد، مشكوك به ايراد سيم پيچي يا سيم پيچي اشتباه الكتروموتور هستيم.

3-بررسي ظاهري خازن (براي الكتروموتور تك فاز)

در تعمير الكتروموتور تكفاز بررسي وضعيت خازن مهم است. خازن معمولا درون يك پوشش فلزي قرار گرفته است. كه با توجه به پوشش خارجي خازن مي توان متوجه نشت روغن، وجود سوراخ و يا حتي بوي سوختن آن شد. معمولا نشانه هاي يك خازن معيوب اين است كه اگر الكتروموتور براي مدتي كار كند، خازن بيش از اندازه داغ كرده، تغيير شكل داده و يا به اصطلاح باد مي كند. يا در حالتي خاص پلاستيك قسمت پايين خازن حالت نرمي خود را از دست داده و خشك و شكننده شده است. كه در تعمير موتور الكتريكي بايد به بازديد و كنترل خازن در نمونه تك فاز توجه شود.

4-بررسي كليد الكتروموتور

در تعميرات الكتروموتور بايد اطمينان حاصل نمود كه كليد قطع و وصل الكتروموتور سالم باشد و برق آن به بدنه سرايت نكند.

اقداماتي براي انجام تعمير و نگهداري پيشگيرانه

 تهويه موتور:اگر موتور در محيطي با تهويه كم و محدود نصب و بهره برداري شده باشد، ممكن است دماي موتور به دما هاي بالايي برسد كه مي توان به عايق بندي موتور و گريس ياتاقان آسيب بزند. گرد و خاك و آلودگي نيز باعث گرفتگي و مسدود شدن سوراخ ها و مجاري تهويه موتور گردند. از اين رو جلوگيري از افزايش دماي بيش از اندازه موتور، حياتي و مهم است كه موتور ها را در جايي با تهويه دائمي نصب كنيم به گونه اي كه دما هاي زياد به عايق و ياتاقان هاي آن آسيب نزند به هر مقدار كه موتور خنك تر كار كند، طول عمر آن نيز افزايش مي يابد. بنابراين، سرپوش فن و پره هاي خنك كننده بايستي حتي الامكان تميز شوند.
رطوبت و چگالش:در موتور محفظه بسته ، بخار آب ممكن است چگاليده شده و به مايع تبديل شود و در نتيجه به سيم پيچ ها و بلبرينگ هاي موتور برسد. در اين موتور، دماي موتور همواره گرمتر از دماي محيط مجاور در حالت پايدار باشد. اين كار را مي توان با راه حل ديگري مانند برداشتن درپوش تخليه انجام داد كه اجازه خواهد داد ميعانات آب از موتور خارج شوند. با برداشتن درپوش تخليه درجه حفاظت موتور كاهش مي يابد.
اتصالات شل:تمامي اتصالات الكتريكي بايد سفت و محكم با گشتاور توصيه شده بسته شوند. خزش در پيچ ها و سيكل هاي كاري معمولا باعث باز شدن اتصالات مي گردد. فيوز ها، اتصالات، كابل ها و مدار شكن ها اغلب در معرض شل شدن اتصالاتشان هستند و بايستي به صورت منظم چك شوند.
 

تشخيص عيوب مكانيكي در الكتروموتورها

در عيوب مكانيكي معمولا خرابي قطعات متحرك و ثابت مورد بررسي قرار مي گيرند، كه به تبع آن بايد براي تعمير الكتروموتور و نسبت به تشخيص عيب و تعويض اين قطعات اقدام كرد. در اين جا به برخي از از اين خرابي ها و دلايل عمده آن اشاره خواهيم كرد.

شكستگي قالپاق ها (درپوش ها):در هر الكتروموتور معيوب معمولا ابتدا بدنه و درپوش ها بازديد مي شوند. در تعمير موتور الكتريكي در صورت سالم بودن، مي توان به سراغ قسمت هاي ديگر الكتروموتور رفت. شكستگي درپوش ها معمولا زماني اتفاق مي افتد كه ضربه اي ناگهاني يا بار هاي بيش از حد توان الكتروموتور بر اين قطعه وارد شود. اين موضوع باعث مي شود كه حجم قطعه شكسته شده كمي افزايش يابد و در صورت شكسته شدن موجب بر هم خوردن تعادل الكتروموتور مي شود و باعث آسيب رساندن به قطعات متحرك و غير متحرك شود.در تعميرات الكتروموتور و براي تشخيص اين عيب بايد تمامي قسمت هاي خارجي بدنه و درپوش ها را كنترل كرد. و در صورتي كه ترك و شكستگي مشاهده شد، اقدام به جوشكاري در صورت امكان، و در غير اين صورت تعويض كامل آن اقدام نمود.

خرابي بلبرينگ ها:بلبرينگ ها در اصل نقاط اتكاي روتور هستند. كه در دو طرف الكتروموتور يافت مي شود. در تعمير الكتروموتور دو حالت كلي مورد بررسي قرار مي گيرد، اولا اين قطعه وظيفه نقطه اتكا و تحمل فشار وارده بر بدنه را دارد، ثانيا وظيفه كاهش اصطكاك بين قطعات ثابت و دوار را بر عهده دارد. لذا سالم بودن و كنترل اين قطعه در فرآيند تعمير موتور الكتريكي نقش بسزايي در طول عمر دستگاه و همچنين كاركرد مناسب آن دارد. در اين رابطه بازرسي منظم، روغنكاري و سرويس هاي دوره اي مرتب براي آن ها ضروري است. در تعميرات الكتروموتور بايد مواردي همچون زمان كاركرد، شرايط آب و هوايي و غيره مورد بررسي قرار گيرد.

در حالت كلي خرابي بلبرينگ ها به عوامل مانند روانكاري نامناسب ، استفاده از الكتروموتور در محيطي آلوده تر از آنچه كه براي آن ساخته شده است و فشار و بار بيش از حد اعمال شده بر الكتروموتور بستگي دارد.

علاوه بر موارد ذكر شده بالا در تعمير الكتروموتور بايد نحوه صحيح قرارگيري الكتروموتور نيز مورد بررسي قرار گيرد. به طور مثال مشاهده شده است در مواردي عليرغم آنكه الكتروموتور منظم روانكاري مي شود، بلبرينگ هاي الكتروموتور مرتبا خراب مي شوند. دليل اين موضوع ممكن است اين باشد كه الكتروموتور تراز بندي  مناسب نداشته باشد. به طور مثال اگر الكتروموتور براي نصب عمودي طراحي شده باشد، روي پايه افقي نصب شود، به دليل قرار گرفتن نامناسب الكتروموتور و در نتيجه قرارگيري نامناسب محفظه روغن، با وجود روغنكاري مناسب، روغن به درستي به جريان در نيامده و موجب خشك ماندن بلبرينگ ها خواهد شد. كه در نهايت خرابي بلبرينگ ها را به دنبال خواهد داشت.

لنگي محور الكتروموتور:گاهي به خاطر خرابي بلبرينگ ها، بوش ها با اعمال بار هاي اضافي بر روي تجهيز موجب تاب برداشتن محور روتور مي شود و از حالت تعادل مكانيكي خارج مي شود. كه به اصطلاح از حالت بالانس خارج شده است. در تعمير موتور الكتريكي مواردي لنگي محور روتور آنقدر زياد است كه با چشم نيز قابل مشاهده است. در موارد لنگي محور الكتروموتور مشكلاتي كه بروز مي كند معمولا شامل خرابي در تكيه گاه ها، بلبرينگ ها، ايجاد صدا و لرزش هاي شديد است. در صورت تشخيص ندادن لنگي محور با چشم مي توان آن را از الكتروموتور جدا كرده و توسط دستگاه بالانس مورد بررسي قرار داد. و در صورتي كه دستگاه بالانس در اختيار نباشد با متصل كردن روتور به دستگاه تراش مي توان لنگي آن را تشخيص داد. در فرآيند تعميرات الكتروموتور در صورت مشاهده خم شدگي روتور، بايد آن را بلافاصله تعويض نمود.

درگير شدن روتور با استاتور:روتور و استاتور توسط يك فاصله هوايي بسيار كم از يكديگر جدا هستند. كه در صورت برخورد اين دو قطعه با يكديگر مشكلات جدي به وجود مي آيد. در تعمير الكتروموتور با توجه به اينكه قطعات مذكور اجزا اصلي الكتروموتور را تشكيل مي دهند، بايد در اسرع وقت مشكل آن برطرف شود. اين موضوع مي تواند دلايل مختلفي داشته باشد. مانند خرابي در بلبرينگ ها، بوش ها، جا بجا شدن قالپاق ها و يا شكستگي در آن ها، موجب مي شود روتور از حالت تعادل خود خارج شده و با استاتور درگير شود. علاوه بر موارد ذكر شده، در تعمير موتور الكتريكي پر شدن فاصله هوايي بين روتور و استاتور توسط گرد و خاك كه بيشتر در محيط هاي آلوده اتفاق مي افتد، نيز مي تواند دليلي بر درگير شدن روتور و استاتور باشد كه در هريك از موارد بالا با چرخاندن محور روتور مي توان به درگير بودن آن پي برد.

بررسي فن خنك كننده الكتروموتور:تيغه هاي خنك كننده الكتروموتور درون يك محفظه فلزي قرار دارند، كه اين تيغه ها وظيفه رساندن هوا به الكتروموتور و خنك كاري آن را به عهده دارند. در تعميرات الكتروموتور بايد بررسي شود كه اين تيغه ها با محفظه فلزي پشت تجهيز گارد درگير نباشند.

با توجه به بررسي موارد بالا و براي تعمير موتور الكتريكي با در نظر گرفتن هزينه هاي تعمير و در صورت به صرفه بودن آن، مي توان به جاي خريد الكتروموتور جديد، الكتروموتور معيوب را مجددا تعمير و احيا نمود.

آزمايش هاي مكانيكي بعد از تعمير الكتروموتور

 آزمايش تعادل روتور عدم وجود ارتعاش يا لرزش
تست بار يا تحمل مجاز  

نظافت موتور ها
1-موتورها بايستي تميز نگهداري شوند.

2-عاري از گرد و غبار، خاك و شن و روغن باشند.

3-براي تميزكاري بايد از برس هاي نرم يا كهنه هاي كتان تميز استفاده كرد.

4-براي حذف گردوغبار روي كاور فن و پره هاي خنك كن مي بايست از جريان هواي فشرده استفاده نمود.

5-جعبه ترمينال موتور بايد مداوم نظافت شوند.

6-ترمينال هاي داخل جعبه آن ها بايد عاري از اكسيداسيون بوده و از لحاظ مكانيكي در شرايط خوبي باشند. و تمام فضاي استفاده نشده در آن عاري از گرد و غبار باشند.

 در صورت نياز به مشاوره مي توانيد با كارشناسان شيبا صنعت در تماس باشيد و يا با مطالعه مجله شيبا صنعت از مطالب مفيد آن بهره مند شويد.